Presentie is een benadering, een grondhouding voor professionals in zorg en welzijn. Het is een manier van werken waarbij je de ander centraal stelt, niet als ‘casus’, maar als mens. Deze cursus helpt je om stil te staan bij wezenlijke vragen als:
Wat is hier goede zorg? Hoe sluit ik aan bij de ander? Wat vraagt deze situatie van mij als mens én professional?
In zes bijeenkomsten verken je de kern van presentie:
- de theoretische grondslagen en waarden ervan
- hoe je écht afstemt en aansluit bij de ander
- hoe je je eigen perspectief leert bevragen
- hoe je werkt vanuit de relatie
- hoe je leert omgaan met lijden, machteloosheid en troost
- en hoe je je professionaliteit vormgeeft met praktische wijsheid
Je krijgt handvatten om jouw werk met meer betekenis, reflectie en voldoening te doen. Verwacht geen pasklare antwoorden, maar een leerproces waarin je scherper leert kijken, diepgaander leert luisteren en met moed en medemenselijkheid leert handelen.
Inhoudelijke beschrijving
PRESENTIEBEOEFENING
De presentiebenadering is een zorgzame en relationele manier van werken, waarin het ‘er zijn met’ en ‘er zijn voor’ de kwetsbare ander centraal staat. Deze benadering biedt een menslievende grondhouding voor professionals die werkzaam zijn in zorg, welzijn of ondersteuning, zoals maatschappelijk werkers, verpleegkundigen, geestelijk verzorgers, verslavingsdeskundigen, artsen en andere betrokken beroepskrachten.
In de presentiebeoefening staat het aansluiten bij en afstemmen op de leefwereld van de ander voorop. Door werkelijk nabij te zijn, met aandacht en openheid, ontstaat er een relatie die de ander goed doet en richting geeft aan de geboden hulp. Presentie is daarmee geen vrijblijvende betrokkenheid, maar een professionele manier van werken waarin de ander wordt erkend, geëerd en bevestigd in zijn of haar waardigheid en maatschappelijke plek.
Deze zesdaagse cursus biedt een eerste kennismaking met de presentiebenadering. Deelnemers verdiepen zich in de onderliggende waarden en theorieën, oefenen in het afstemmen op de ander, en leren hun eigen waarneming en handelen kritisch te bevragen. Thema’s zoals relationele sturing, nabijheid, omgaan met lijden en troost, en het ontwikkelen van praktische wijsheid staan centraal.
Presentie vraagt om traagheid en verdraagzaamheid: de moed om uit te stellen, te blijven bij wat niet direct oplosbaar is, en het uithouden bij wat (nog) geen antwoord heeft. De professional biedt niet alleen zijn of haar deskundigheid aan, maar ook zichzelf – methodisch en transparant. In die zin verbindt presentie menslievende zorg met vakbekwame professionaliteit, en vraagt het om subtiliteit, toewijding en liefdevolle trouw.
Deze cursus is bedoeld voor professionals die hun werk meer willen verbinden met reflectie, menselijkheid en relationele betekenis. Voor wie niet alleen goed wil doen, maar ook het goede wil doen – in nabijheid met de ander.
Programma
DAG 1: INLEIDING IN DE PRESENTIE
Dag één wordt ingegaan op de grondslagen van de presentiebenadering en wat zij uiteindelijk beoogt. Presentie is een benadering die uitgaat van bepaalde principes, theoretische concepten, mensbeelden en waarden die de basis en het uitgangspunt vormen van zorgpraktijken. De presentiebenadering biedt daarmee handvatten om te reflecteren over het eigen handelen: waarom doe ik wat ik doe, is dit wel het goede voor de cliënt, waar is het uiteindelijk om te doen, wat is hier goede zorg, en hoe verantwoord ik mijn optreden?
DAG 2: AANSLUITEN EN AFSTEMMEN
Essentieel in de presentiebenadering is de basale, radicale toewending naar degenen op wie je als presentiebeoefenaar betrokken wilt zijn. Aansluiten en afstemmen is daarbij van cruciaal belang als we de ander hulp en zorg willen bieden die ook echt helpt en die past bij wie hij of zij is. Maar het is ingewikkelder dan het lijkt en het betekent een voortdurend zoekproces. Waarom zou je willen aansluiten, waarbij sluit je dan bij aan en wat doe je eigenlijk als je aansluit? Aansluiten is niet hetzelfde als ‘u vraagt, wij draaien’, of alles maar goed vinden, of empathisch en vriendelijk zijn. Het is een proces waar veel bij komt kijken en dat nooit af is. Je moet je steeds weer opnieuw tot de ander verhouden en dat kan niet volgens een bepaald format of een vaste routine.
DAG 3: VERVOLG AANSLUITEN EN WAARNEMEN
Om goed te kunnen aansluiten bij de ander is het van belang dat we ons eigen perspectief, onze eigen vertrouwde manier van waarnemen, steeds bevragen en (laten) corrigeren. Het gaat om perspectiefwisseling: hoe ziet de ander de wereld, kan ik het andere/vreemde toelaten, ben ik daar ontvankelijk voor? Een van de manieren waarop dat bevragen en (laten) corrigeren kan gebeuren is door middel van blootstelling aan het ‘andere leven’. Dat noemen we ‘exposure’. Grondslag voor de exposure is de het zo open mogelijk waarnemen, waarbij je je bewust bent van je eigen blik en de gekleurdheid daarvan door vooringenomenheden, veronderstellingen, onbewuste aannames en interpretaties. Tijdens de les wordt geoefend met het opsporen van deze ‘kleuringen’.
DAG 4: JE WERK RELATIONEEL STUREN EN INRICHTEN
De presentiebenadering onderscheidt zich van andere benaderingen door de primaire focus op relationele sturing, en niet alleen op sturing door regels, voorschriften en protocollen. Dat is nog niet eenvoudig en veronderstelt bijzondere competenties en kwaliteiten. In deze les diepen we enkele methodische kenmerken van relationeel werken nader uit. Ook besteden we aandacht aan zelfzorg en relationeel begrenzen, essentieel om het werk met voldoening en plezier te blijven doen.
DAG 5: RELATIONEEL WERKEN ALS ‘ERBIJ BLIJVEN’: LIJDEN EN TROOST
Als presentiebeoefenaar probeer je nabij te zijn en bij de ander te blijven. Dat is niet altijd gemakkelijk. In de vijfde bijeenkomst staan het ontwikkelen van betrokkenheid en het zoeken van nabijheid maar ook hun tegendeel (op afstand gaan) centraal. Er wordt aandacht geschonken aan de betekenis van lijden en aan de omgang met je eigen machteloosheid. Tegen die achtergrond wordt ook ingegaan op eenzaamheid (als kern van veel lijden) en op de kwestie wat mensen eigenlijk vragen als ze zoeken naar hulp en troost.
DAG 6: PRAKTISCH WIJZE PROFESSIONALITEIT
Om goede presentiebeoefening mogelijk te maken is meer nodig dan alleen goedwillende en bekwame professionals. Presentie heb je niet zomaar, present moet je worden, met elkaar in de organisatie. Dat brengt altijd onzekerheden met zich mee, het vraagt om zoeken met elkaar naar juiste wegen en oplossingen, en het vraagt om moed en vrijmoedige durf om het anders te doen. Daarbij hoort een type professionaliteit dat we ‘praktische wijsheid’ noemen. In deze les verdiepen we ons in de vraag wat praktische wijsheid is en wanneer je ze nodig hebt. We gaan in op de vraag hoe je, vanuit praktische wijsheid, om kunt gaan met regels en voorschriften.
